# عارف جان سوخته: شرح حال مولانا

- **نویسنده:** نهال تجدد
- **مترجم:** مهستی بحرینی
- **ناشر:** نیلوفر
- **سالِ این چاپ:** ۱۴۰۴
- **تعداد صفحه:** ۳۸۴
- **شابک:** 978-964-448-340-0
- **موضوع:** شعر فارسی

در ابریشمک ۱۲ کتاب‌خوان این کتاب را روی قفسه‌شان گذاشته‌اند و ۳ نفر به آن امتیاز داده‌اند؛ میانگین ۹٫۷ از ۱۰.

## خلاصه (از ناشر)

داستان شورانگیز زندگی مولانا جلال الدین محمد رومی و به ویژه عشق افسانه واری که او را به شمس تبریزی پیوند داد، از شگفتی‌های ادب فارسی است. درباره‌ی این عشق اسرارآمیز و گنجینه‌ی بی‌همتای اشعاری که با اوزان طرب‌انگیز و پرجنبش بر اثر تابش آفتاب وجود شمس بر هستی مولانا پدید آمد بسیار گفته و نوشته‌اند. از سویی شیفتگان سخن مولانا به خیال خویش برای بزرگداشت او قصه‌ایی اغراق‌آمیز ساخته و پرداخته‌اند و از سوی دیگر، مخالفان و تنگ‌نظران، نسبت‌هایی ناروا در حق او روا داشته‌اند و به طور کلی هر دو دسته از ظن خویش، رفتار و گفتار او را تعبیر و تفسیر کرده‌اند. این واقعیت را نیز نباید از نظر دور داشت که مهاجرت مولانا به قونیه و ترک ایران به همراه پدر، که در کودکی او روی داد، طبعا پژوهش در زندگانی او را برای مورخان و تذکره‌نویسان به امری دشوار مبدل کرد. با این همه از خلال نوشته‌های کسانی که در زمان نزدیک به دوران حیات مولانا، یا پسر او سلطان ولد، می‌زیسته‌اند می‌توان تا حدی با شرح حال و رویدادهای زندگی او آشنایی یافت. نوشتار حاضر شرحی است بر زندگانی مولانا و حوادث دوران حیات وی که در قالب رمان و به همراه سروده‌هایی از مولانا به مناسبت‌های گوناگون، فراهم آمده است.

## دیباچه: معرفیِ کتاب به قلمِ خواننده‌اش

روایت مردی است که از مسیر دانش به عشق رسید و پس از دیدار با شمس، جهانی تازه را در درون خود کشف کرد.
کتاب شرح‌حالی از مولاناست که در قالب روایت داستانی، اتفاقات زندگی او و فضای تاریخی زمانش را بازسازی می‌کند. مطلب تازه‌ی آن این بود که مولانا را نه فقط به‌عنوان یک شاعر و عارف بزرگ، بلکه به‌عنوان یک انسان با تردیدها، دلبستگی‌ها، تغییرها و تجربه‌های عاطفی‌اش دیدم.
داستان از نگاه حسام‌الدین چلبی، یکی از نزدیکان و همراهان مولانا، روایت می‌شود. کتاب علاوه بر زندگی شخصی مولانا، به فضای تاریخی و فرهنگی دوران او، رابطه‌ی رازآلودش با شمس و شکل‌گیری مثنوی نیز می‌پردازد.
چه حالی دارد؟
عارفانه، تاریخی، شاعرانه و پرشور؛ آمیزه‌ای از عشق، اندیشه، رنج و تحول درونی. فضای کتاب خواننده را به قونیه‌ی قرن هفتم می‌برد؛ به جهانی که در آن عرفان، شعر و جست‌وجوی حقیقت در زندگی آدم‌ها حضور پررنگی دارند.
چه چیزی از آن می‌ماند؟
این اندیشه که گاهی یک دیدار می‌تواند تمام جهان‌بینی انسان را دگرگون کند. شمس برای مولانا صرفاً یک دوست یا آموزگار نبود؛ حضوری بود که او را از جهان آشنای علم و اعتبار به تجربه‌ای عمیق‌تر از عشق و شناخت کشاند.
- کودکی و ریشه‌ها: آغاز زندگی مولانا در بلخ و شکل‌گیری شخصیت او.
- هجرت و سفر: کوچ خانواده و ورود به سرزمین‌ها و فرهنگ‌های تازه.
- جهان علم و دانش: مولانا به‌عنوان عالمی برجسته و فقیهی شناخته‌شده.
- قونیه: زندگی در شهری که بعدها صحنه‌ی تحول بزرگ او می‌شود.
- دیدار با شمس: برخورد دو جهان متفاوت و آغاز دگرگونی روحی مولانا.
- عشق و شور عرفانی: پیوندی فراتر از روابط معمول انسانی.
- فراق و دلتنگی: غیبت شمس و تأثیر عمیق آن بر جان مولانا.
- سماع و شعر: تبدیل شور درونی به زبان شعر و موسیقی.
- تولد مثنوی: شکل‌گیری یکی از بزرگ‌ترین آثار عرفانی ادبیات فارسی.
- سلوک و رهایی: حرکت انسان از دانستن به تجربه کردن و زیستن حقیقت.
برای کسی که به زندگی مولانا، شمس تبریزی، عرفان ایرانی، تاریخ ادبیات و ریشه‌های شکل‌گیری آثار مولانا علاقه دارد؛ به‌خصوص اگر بخواهد به‌جای خواندن یک زندگی‌نامه‌ی خشک و تاریخی، با روایتی داستانی و ادبی به جهان مولانا نزدیک شود.

نوشته‌ی اسما

## نظرِ کتاب‌خوان‌ها

- **نسترن** (امتیاز ۱۰ از ۱۰): «عارف جان‌سوخته» روایتی از زندگی شمس تبریزی است؛ مردی شوریده و رازآلود که با حضورش مسیر زندگی مولانا را دگرگون کرد. نهال تجدد در این کتاب به سراغ جهان درونی شمس، اندیشه‌هایش، تنهایی‌اش و رابطه‌ی عمیق و تأثیرگذارش با مولانا می‌رود. کتاب تصویری از عرفان، عشق، رهایی و جست‌وجوی حقیقت ارائه می‌دهد؛ از انسانی که نمی‌خواهد در چارچوب‌های معمول زندگی کند و برای رسیدن به حقیقت، حاضر است همه‌چیز را به چالش بکشد. چیزی که از کتاب با من ماند: گاهی یک دیدار می‌تواند چنان عمیق باشد که نه‌تنها مسیر زندگی، بلکه تمام نگاه آدم به جهان را تغییر دهد.
- **مژگان** (امتیاز ۱۰ از ۱۰): کتاب خوبیه اولش خیلی کشش نداره اما جلوتر که بری داستان اصلی نمایان میشه و خب با اینکه همه داستان شمس و مولانا رو میدونیم باز هم به جلو هلت میده.
- **اسما** (امتیاز ۹ از ۱۰): به‌نظرم «عارف جان سوخته» از اون کتاب‌هایی بود که واقعاً حقش بود به اندازه‌ی «ملت عشق» دیده بشه؛ از اون کتاب‌هایی که بعد از تموم شدنش هم یه مدت توی ذهنت می‌مونه. با اون حال‌وهوای خاص، فضاسازی‌های زنده و دنیایی که انقدر خوب ساخته شده که انگار خودت وسط قصه‌ای.

## جمله‌هایی از کتاب (به انتخابِ خواننده‌ها)

> بیرون ز تو نیست هر چه در عالم هست در خود بطلب هر آنچه خواهی که تویی

> ((بر سنگ گوری نوشته بودند:زندگی ساعتی بیش نیست.)) زندگی من هم ساعتی بیش نبود و آن را با مولانا سپری کردم. شمس☘️

> رو سر بنه به بالین،تنها مرا رها کن ترک منِ خراب شبگرد مبتلا کن ماییم و موج سودا،شب تا به روز تنها خوهی بیا ببخشا،خواهی برو جفا کن از من گریز تا تو هم در بلا نیفتی بگزین ره سلامت ترک ره بلا کن. مولانا(هنگام مرگ)☘️

> دوزخ شرری ز رنج بیهوده ماست فردوس دمی ز وقت آسوده ماست گردون نگری ز عمر فرسوده ماست جیحون اثری ز اشک پالوده ماست عمر خیام☘️

> ((برای عده ای آمدن چاره کار است و برای عده ای دیگر،رفتن. چشم هایت را باز کن و خوب دقت کن و ببین چاره کار تو رفتن است یا آمدن،.)) مولانا☘️

> در میان باش و تنها باش. _شمس_

> ((خاصیت عشق آن است که عیب معشوق را را هنر بدانیم)) مولانا☘️

> ((کسی که مرا بشناسد مرا میخواهد. کسی که مرا بخواهد به دنبالم میگردد.کسی که به دنبالم بگردد،پیدایم میکند. کسی که پیدایم کند جز من کس دیگری را برنخواهد گزید.)) شمس☘️

> ((خطاطی سه گونه خط مینوشت، خط اول را خودش میخواند،اما دیگران نمیتوانستند بخوانند. خط دوم را هم خودش میخواند و هم دیگران میخواندند. خط سوم را نه خودش میتوانست بخواند،و نه کسی دیگر. آن خط سوم ،منم،)) شمس

> سجاده نشین با وقاری بودم بازیچه کودکان کویم کردی ((مولانا))

> از کسی که ادعای دوستی میکند،یک درهم بخواه ،آنوقت میبینی که عقلش زائل میشود،جانش در میرود دست و پایش را گم میکند.

> ((علمی که تو را از تو نرهاند،از جهل هم کمتر است))

> مَثَل من چون مَثَل دریاست که نه اعماقش میداست،نه آغازش و نه پایانش. عرش منم.کرسی منم.ابراهیم،موسی و عیسی منم.جبرائیل و میکائیل منم.اسرافیل و عزائیل منم.

> شمس پاسخ داد: (در عالم عشق، همه چیز امکان دارد. حتی نبود عشق.)

> سی سال خدای را می‌طلبیدم. چون بنگریستم او طالب بود و من مطلوب.

> فراق آدمی را پخته می‌کند و پاک و پیراسته از عیب._شمس

---
منبع: [عارف جان سوخته: شرح حال مولانا در ابریشمک](https://abrishamak.com/book/عارف-جان-سوخته-شرح-حال-مولانا-daacaff3-1bfa-426e-be54-ca8877238452)
همه‌ی نظرها: https://abrishamak.com/book/عارف-جان-سوخته-شرح-حال-مولانا-daacaff3-1bfa-426e-be54-ca8877238452/reviews · همه‌ی جمله‌ها: https://abrishamak.com/book/عارف-جان-سوخته-شرح-حال-مولانا-daacaff3-1bfa-426e-be54-ca8877238452/quotes