بینِ دو کتاب: بعد از ورقِ آخر چه می‌شود؟

زیرِ نوشته‌ی قبلی، «کم، ولی هر روز»، دو نفر حرفی زدند که به دلمان نشست. یکی نوشت بینِ هر کتاب تا کتابِ بعدی دست‌کم یک هفته تا ده روز فاصله لازم دارد، و کاش زنجیره این را بفهمد. دیگری هم گفت فاصله‌ی بیشتر بینِ دو کتاب خوب است.

حرفِ آشنایی است. کتابی که تمام می‌شود یک‌باره از ذهن بیرون نمی‌رود. شخصیت‌هایش چند روز همراهِ آدم می‌مانند، و باز کردنِ کتابِ تازه گاهی حسِ بی‌وفایی دارد. خواستیم ببینیم در ابریشمک، بعد از ورقِ آخر، واقعاً چه اتفاقی می‌افتد.

از ۶ تا ۲۹ شهریور، ۹۲ نفر روی هم ۱۸۸ کتاب را تمام کرده‌اند؛ کتاب‌هایی که پیش از مُهرِ «خوانده‌ام» ردِ خواندن داشتند. این نوشته درباره‌ی روزهای پیش و پسِ همین ۱۸۸ کتاب است.

روزِ آخر، دوی آخر

اولین چیزی که دیدیم ربطی به فاصله نداشت. روزی که کتاب تمام می‌شود، پرکارترین روز است. در سه روزِ پیش از آن، خواننده‌ها به‌طورِ میانگین روزی حدودِ ۵۸ صفحه خوانده‌اند. روزِ آخر این عدد به ۹۳ می‌رسد، یعنی بیش از یک‌ونیم برابر.

آدم وقتی تهِ کتاب را می‌بیند، دیگر زمینش نمی‌گذارد. صفحه‌های آخر را یک‌نفس می‌خواند، حتی اگر دیروقت باشد. و روزهای بعد؟ برخلافِ انتظارمان افتی در کار نیست. در سه روزِ بعد از تمام‌کردن هم میانگین حدودِ ۶۰ صفحه است، تقریباً همان‌قدر که پیش از آن.

کتابِ بعدی، همان شب

از این ۱۸۸ کتاب، ۶۵ تا وقتی تمام شدند که خواننده‌شان کتابِ دیگری هم در دست داشت. آن‌ها فاصله‌ای نداشتند که بخواهند پرش کنند؛ فردا همان کتابِ دوم را ادامه دادند. پس ۱۲۳ کتابِ دیگر را جدا کردیم، کتاب‌هایی که تنها کتابِ در دستِ خواننده بودند، و پرسیدیم کتابِ بعدی کی شروع شد.

در ۷۲ مورد، یعنی ۵۹ درصد، کتابِ تازه همان روز باز شد. ۲۱ نفرِ دیگر فردایش شروع کردند. پس از هر چهار نفر، سه نفر تا فردای همان روز سراغِ کتابِ بعدی رفته‌اند. فقط ۱۱ کتاب، کمتر از یک در ده، بیش از یک هفته منتظرِ جانشین ماند.

یک مقایسه‌ی دیگر هم جالب بود. در همین سه هفته، کسی که یک روز خوانده بود، ۸۵ درصد احتمال داشت فردایش هم بخواند. فردای تمام‌کردنِ کتاب این عدد ۸۹ درصد است. البته کسی که کتاب تمام می‌کند معمولاً خواننده‌ی پیگیرتری است، پس این عدد بیشتر می‌گوید تمام‌کردن زنجیره را سست نمی‌کند، نه اینکه محکمش کند.

کتابِ بعدی از کجا می‌آید

از کتاب‌هایی که تا دو روز بعد از تمام‌کردنِ کتابِ قبلی شروع شدند، ۳۶ درصد از پیش روی قفسه منتظر بودند. بقیه همان روز پیدا شدند. قفسه‌ی «خواهم خواند» شاید بی‌سروصداترین بخشِ ابریشمک باشد، ولی همین‌جا کارش را می‌کند: وقتی کتاب تمام می‌شود، لازم نیست تازه دنبالِ بعدی بگردی.

بعضی‌ها هم اصلاً دنبالِ کتابِ تازه نگشتند و ادامه‌ی همان قصه را برداشتند. پنج نفر در همین مدت یکی از «آبنبات»های مهرداد صدقی را تمام کردند و تا دو روز بعد جلدِ دیگری از همان مجموعه را شروع کردند.

«آبنبات هل‌دار» جلدِ اولِ این مجموعه است: کودکیِ محسن در مشهدِ دهه‌ی شصت، با طنزی که تمام‌کردنش آدم را برای جلدِ بعد بی‌تاب می‌کند. ولی این استثناست. از همه‌ی کتاب‌های بعدی، فقط ۱۳ تا از همان نویسنده‌ی کتابِ قبلی بود. بیشترِ ما بعد از هر کتاب، راهِ دیگری می‌رویم.

اگر تو فاصله می‌خواهی

عددها می‌گویند بیشترِ ما فاصله نمی‌گیریم. ولی این دلیل نمی‌شود که فاصله گرفتن اشتباه باشد. بعضی کتاب‌ها باید ته‌نشین شوند، و کسی که بعد از «سمفونی مردگان» یک هفته به هیچ رمانی دست نمی‌زند، شاید آن کتاب را بهتر از بقیه خوانده باشد. اگر تو هم از این دسته‌ای، سه راه هست:

• •مرخصی بگیر. روزِ مرخصی زنجیره را نمی‌شکند. از کارتِ زنجیره یا از تقویم می‌شود تا سه روزِ پشتِ سرِ هم را از پیش مرخصی گذاشت.
• •بینِ دو رمان، چیزِ سبکی بخوان. یک مجموعه شعر، داستانِ کوتاه، یا کتابی که هر فصلش جداست. پنج صفحه از آن هم زنجیره را نگه می‌دارد و هم ذهن را برای قصه‌ی تازه خالی می‌کند. از هر سه کتابی که در شهریور تمام شد، یکی وقتی تمام شد که کتابِ دیگری کنارش باز بود.
• •و اگر یک هفته یا ده روز خواستی، بگذار زنجیره بشکند. زنجیره برای این است که کتاب را هر روز به یادت بیاورد، نه اینکه جای خودِ کتاب را بگیرد. عددش از نو شروع می‌شود؛ کتاب‌هایی که خوانده‌ای سرِ جایشان‌اند.

این را هم شنیدیم که سه روز برای بعضی‌ها کم است. اگر تو هم همین‌طور فکر می‌کنی، زیرِ همین نوشته بگو بینِ دو کتاب معمولاً چند روز فاصله می‌گیری.

✻✻✻

این عددها از کجا آمده‌اند؟ همه از ثبت‌های روزانه‌ی خودِ ابریشمک، و بدونِ نام و مشخصاتِ هیچ‌کس. «کتابِ تمام‌شده» فقط کتابی حساب شده که پیش از مُهرِ «خوانده‌ام» ردِ خواندن داشته و بینِ ۶ تا ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ تمام شده، تا دست‌کم یک هفته بعدش را هم ببینیم. «کتابِ دیگرِ در دست» یعنی کتابی که پیش از آن شروع شده و هنوز تمام نشده بود. روزها به وقتِ تهران‌اند.