چرا کتاب این‌قدر گران شده؟ پشت جلد قدیم، کنار چاپ امروز

کتاب گران شده چون چاپش گران شده است. کاغذ بیشترِ هزینه‌ی چاپِ کتاب است و بخشِ بزرگش از بیرون می‌آید، و قیمتِ هر بند کاغذِ تحریر از فروردین تا مهرِ ۱۴۰۵ کمابیش دو برابر شد. ناشرها هم تیراژ را پایین آورده‌اند، تا جایی که بعضی کتاب‌ها فقط ۲۰۰ نسخه چاپ می‌شوند.

ولی یک چیز در این گرانی کمتر دیده می‌شود: هر چاپ قیمتِ روزِ خودش را پشتِ جلد می‌برد. کتابی که چند وقت پیش چاپ شده و در انبارِ ناشر یا قفسه‌ی کتاب‌فروشی مانده، هنوز همان عدد را پشتش دارد. ما ۱۵۴ آگهیِ کتابِ چاپِ قدیم را که در راسته‌ی ابریشمک ثبت شد کنارِ چاپِ امروزِ همان کتاب‌ها گذاشتیم. در میانه، چاپِ امروز ۲٫۳ برابرِ پشتِ جلدِ نسخه‌ی قدیم است.

یک کتاب، دو قیمت

نسخه‌ای از «بیلیارد در ساعت نه و نیم» هاینریش بل، با ترجمه‌ی کیکاووس جهانداری و از نشرِ ماهی، در راسته فروخته شد که پشتش ۱۲۰ هزار تومان چاپ شده بود. همین کتاب با همین ترجمه و از همین ناشر، در چاپِ هشتمش، امروز ۷۲۰ هزار تومان است. شش برابر.

متن همان است و ترجمه همان. این دو عدد فقط در یک چیز فرق دارند: هرکدام کِی چاپ شده‌اند.

«سلوک» محمود دولت‌آبادی این را از نزدیک‌تر نشان می‌دهد. در راسته سه نسخه از آن بود، هر سه از نشرِ چشمه و هرکدام از چاپی دیگر. پشتِ یکی ۸۵ هزار تومان نوشته بود، پشتِ دیگری ۱۵۰ هزار و پشتِ سومی ۳۲۰ هزار. چاپِ امروزش ۶۵۰ هزار تومان است. هر بار که کتاب دوباره چاپ شده، عددِ پشتِ جلد بالاتر رفته، و نسخه‌ای که از هر چاپ مانده عددِ روزِ خودش را نگه داشته است.

۱۵۴ آگهی، در میانه ۲٫۳ برابر

در ماهِ اولِ راسته، از ۳۱ شهریور تا ۲۴ مهرِ ۱۴۰۵، غرفه‌ها ۱۵۴ آگهی برای کتاب‌های نو از چاپ‌های قبلی ثبت کردند که هر دو عدد را دارند: قیمتی که پشتِ جلدِ همان نسخه چاپ شده، و قیمتِ چاپِ امروزِ همان کتاب از همان ناشر.

• •در دو سوم این آگهی‌ها، یعنی ۱۰۳ تا، چاپِ امروز دست‌کم دو برابرِ پشتِ جلد است.
• •در ۳۵ تا سه برابر یا بیشتر است و در ۹ تا پنج برابر یا بیشتر.
• •فقط در ۶ تا پشتِ جلد با چاپِ امروز یکی است.

عددِ پشتِ جلد را غرفه از روی خودِ نسخه وارد کرده و قیمتِ چاپِ امروز را هم غرفه ثبت کرده است. دومی را با ایران‌کتاب سنجیدیم: از ۲۳ آگهی‌ای که ابریشمک قیمتِ ایران‌کتابشان را دارد، ۲۲ تا دقیقاً همان عدد بود و در یکی، ایران‌کتاب حالا گران‌تر از عددِ غرفه است. نمونه‌های پایین را هم امروز، ۲ آبانِ ۱۴۰۵، یکی‌یکی در ایران‌کتاب نگاه کردیم.

هفت نمونه‌ی دیگر

• •شب‌نشینی باشکوه، غلامحسین ساعدی، نشرِ نگاه: پشتِ جلد ۴۵ هزار تومان، چاپِ امروز ۲۵۰ هزار.
• •اقلیت، فاضل نظری، سوره مهر: پشتِ جلد ۱۱۵ هزار، چاپِ امروز ۵۹۵ هزار.
• •مزرعه‌ی حیوانات، جورج اورول، ترجمه‌ی احمد کسایی‌پور، نشرِ ماهی: پشتِ جلد ۱۱۰ هزار، چاپِ امروز ۳۵۰ هزار.
• •شازده کوچولو، ترجمه‌ی محمد قاضی، امیرکبیر: پشتِ جلد ۱۱۴ هزار، چاپِ امروز ۳۵۰ هزار.
• •بامداد خمار، فتانه حاج‌سیدجوادی، نشرِ البرز: پشتِ جلد ۵۲۵ هزار، چاپِ امروز یک میلیون و ۳۵۰ هزار.
• •کیمیاخاتون، سعیده قدس، نشرِ چشمه: پشتِ جلد ۳۹۰ هزار، چاپِ امروز ۸۲۰ هزار.
• •سووشون، سیمین دانشور، خوارزمی: پشتِ جلد ۴۸۰ هزار، چاپِ امروز ۶۹۰ هزار.

«بامداد خمار» نشان می‌دهد این عدد چقدر تند عوض می‌شود. نسخه‌اش از ۵ مهر در راسته است و عددی که غرفه برای چاپِ امروزش ثبت کرده یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان است. امروز، کمتر از یک ماه بعد، ایران‌کتاب همان چاپِ شومیز را یک میلیون و ۳۵۰ هزار تومان می‌فروشد.

چرا هر چاپ از چاپِ قبلی گران‌تر است

کاغذ. به گزارشِ ایبنا، هر بند کاغذِ تحریرِ ۷۰ گرمی در قطعِ ۷۰ در ۱۰۰ در فروردینِ ۱۴۰۵ حدودِ ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بود. همین کاغذ ۲۴ مهر، حتی بعد از اینکه حدودِ یک میلیون تومان ارزان شد، حدودِ ۸ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان بود؛ یعنی در شش ماه کمابیش دو برابر. گزارشِ ایبنا از بهارِ امسال نوسانِ ارز را مهم‌ترین دلیلِ این جهش می‌داند، و مدیرِ نشرِ نیماژ هم به ایبنا گفته بخشِ مهمی از کاغذِ کتاب وارداتی است و بیشترش از روسیه می‌آید.

تیراژ. همین ناشر گفته تیراژِ بعضی کتاب‌هایشان به ۲۰۰ نسخه رسیده است. کارهایی که هر چاپ لازم دارد، از آماده‌کردنِ زینک تا راه‌انداختنِ ماشینِ چاپ، حالا میانِ نسخه‌های کمتری تقسیم می‌شود و سهمِ هر نسخه از آن بیشتر می‌شود.

قیمتی که دیگر ثابت نمی‌ماند. به گفته‌ی او، ناشر قبلاً قیمت را پشتِ کتاب می‌نوشت، کتاب با همان قیمت فروخته می‌شد تا تمام شود، و چاپِ بعدی قیمتِ تازه می‌گرفت. حالا بعضی ناشرها قیمت را اصلاً روی کتاب نمی‌نویسند، چون شاید مدتِ کوتاهی بعد مجبور شوند عوضش کنند. او می‌گوید تجدیدِ چاپِ همان کتاب ممکن است یک ماه بعد ۲۰ تا ۳۰ درصد گران‌تر تمام شود.

کتابِ چاپِ قدیم از همان قاعده‌ی قبلی می‌آید: نسخه‌ای که قیمتِ روزِ چاپش هنوز پشتش است.

کتابِ چاپِ قدیم چیست و چطور بخریمش

کتابِ چاپِ قدیم نو است و کسی آن را نخوانده. فقط از چاپی است که پیش‌تر بیرون آمده و در انبارِ ناشر یا قفسه‌ی کتاب‌فروشی مانده است. اگر دنبالش هستید، این سه را نگاه کنید:

• •شناسنامه‌ی کتاب: نوبت و سالِ چاپ در شناسنامه‌ی هر کتاب آمده است، چند صفحه بعد از جلد.
• •قیمتِ چاپِ امروز: سایتِ ناشر یا کتاب‌فروشی‌های اینترنتی نشانش می‌دهند. فاصله‌ی این عدد با پشتِ جلد همان چیزی است که این نوشته درباره‌اش بود.
• •ترجمه و ناشر: کتابی که ارزان‌تر به نظر می‌رسد گاهی ترجمه‌ی دیگری است یا قطعش فرق دارد، نه چاپِ قدیمِ همان کتاب.

در راسته‌ی ابریشمک هر کتابِ چاپِ قدیم سه عدد کنارِ هم دارد: قیمتِ پشتِ جلدِ همان نسخه، قیمتِ چاپِ امروز، و قیمتی که می‌پردازید. در ۱۵۳ آگهی از ۱۵۴، قیمتِ راسته جایی میانِ آن دو عدد بوده است. آن‌هایی که تا امروز فروخته شده‌اند، در میانه ۲۳ درصد ارزان‌تر از چاپِ امروز بودند.

همین حالا در راسته

این‌ها از کتاب‌های بالا همین حالا در راسته هستند. هر کارت به صفحه‌ی همان کتاب می‌رود و قیمت و موجودیِ همان لحظه را آن‌جا می‌بینید.