رمانی تاریک و عجیب است که در آن شیطان برای شناختن انسان وارد دنیای او می‌شود و کم‌کم می‌بیند تاریکیِ آدم‌ها گاهی از خودِ شیطان هم ترسناک‌تر است.
یادداشتهای شیطان» یکی از عجیب‌ترین و تاریک‌ترین آثار آندرییف است؛ رمانی که از همان ابتدا با یک ایده‌ی غیرمعمول شروع می‌شود: شیطان به شکل یک انسان وارد دنیای ما می‌شود تا آدم‌ها را از نزدیک ببیند و بشناسد.
اما چیزی که جذابش می‌کند این است که شیطان در اینجا بیشتر از اینکه یک موجود شرورِ کلیشه‌ای باشد، تبدیل می‌شود به تماشاگر و قاضیِ دنیای انسان‌ها. او با آدم‌هایی روبه‌رو می‌شود که در ظاهر متمدن و محترم‌اند، اما پشتِ این ظاهر، طمع، دروغ، خشونت، قدرت‌طلبی و فساد پنهان شده است.
فضای کتاب تاریک، فلسفی، عجیب و گاهی ابزورد است. آندرییف مدام مرز میان خیر و شر را جابه‌جا می‌کند و این سؤال را پیش می‌کشد که واقعاً شر از کجا می‌آید؛ از شیطان یا از خودِ انسان؟
کتاب از نظر روایت، خیلی شبیه یک رمان کلاسیکِ سرراست نیست. بیشتر با فکرها، موقعیت‌های عجیب و نگاه بدبینانه به انسان و جامعه جلو می‌رود. بنابراین ممکن است بعضی قسمت‌ها کمی سنگین یا غیرمعمول به نظر برسند، اما اگر با فضای کتاب همراه شوی، لایه‌های فلسفی و روان‌شناختی آن جذاب‌تر می‌شوند.
نکته‌ی مهم این است که رمان ناتمام مانده و بعد از مرگ آندرییف منتشر شده؛ بنابراین نباید انتظار یک داستان کاملاً جمع‌بندی‌شده و کلاسیک را داشته باشی.
سرفصل‌ها
- خیر و شر و مرز میان آن‌ها
- طبیعت انسان و میل به تباهی
- طمع، پول و قدرت
- دروغ و فریب
- فساد اخلاقی و اجتماعی
- خشونت
- تنهایی و بیگانگی
- آزادی و مسئولیت انسان
- ظاهر متمدن و باطن تاریک آدم‌ها
- رابطه‌ی شیطان و انسان
- معنای شر
- پوچی و بی‌معنایی
- نگاه فلسفی به جامعه و تمدن
به درد چه کسی می‌خورد
به درد کسی می‌خوره که رمان‌های عجیب، تاریک، فلسفی و کمی ابزورد دوست داره؛ کسی که از داستان‌هایی که فقط قصه تعریف نمی‌کنند و مدام درباره‌ی انسان، اخلاق، شر و معنای زندگی سؤال می‌پرسند لذت می‌بره.
نوشته‌یمهدا